Het Boek van de Aarde (Boek van Aker)

Moderator: yuti

Het Boek van de Aarde (Boek van Aker)

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Zo Apr 01, 2018 10:00 am

Het Boek van de Aarde - Book of the Earth / Livre de la Terre / Buch von der Erde - is een van de vele Boeken van het Hiernamaals en is een moderne benaming voor een geheel van verschillende scènes en teksten waarin de aardgoden Aker, Geb en Tatenen voorkomen en het is prominent aanwezig in de koninklijke tombe KV9 in de Vallei der Koningen, begonnen onder Ramses V en afgewerkt onder Ramses VI.

Gedeeltes van het Boek van de Aarde zijn naast de decoratie van KV9 door Ramses VI ook elders te vinden… Erik Hornung geeft een opsomming (waaronder voorlopers) in het ‘Lexikon der Ägyptologie’, I 1264-1265 (1975) en in zijn ‘Altägyptische Jenseitsbücher’ – in Engelse vertaling ‘The Ancient Egyptian Books of the Afterlife’ (1999).
Voorbeelden: in de tempel van Seti I van Abydos, Merenptah KV8, Tausret KV14, Ramses III KV11, Ramses IV KV2, Ramses VII KV 1, Ramses IX KV6, Osorkon II Tanis, op sarcofagen uit de Late Tijd, Petamenophis TT33 en Padineith TT 197 en Ibi TT36 in het Asasif van Thebe West.

Zie eveneens ‘Die Unterweltsbücher der Ägypter’ (1992) van Erik Hornung (p. en meer specifiek:
‘The Ancient Egyptian Books of the Earth’ (2012) van Joshua Aaron Roberson:
https://books.google.be/books?id=zAZPDg ... 22&f=false
Voor de scène in de tempel van Seti I in Abydos: Roberson Joshua, An Enigmatic Wall from the Cenotaph of Seti I at Abydos, Journal of the American Research Center in Egypt, Vol. 43, 2007, (2007), p. 93-112
http://www.academia.edu/627551/An_Enigm ... _at_Abydos
‘The Royal Tombs of Egypte’, Zahi Hawass, met prachtige foto’s van Sandro Vannini, 2006, p.186-199
‘La création du disque solaire’, Alexandre Piankoff, 1953
https://archive.org/details/BdE-19
‘The Tomb of Ramesses VI’, Alexandre Piankoff, 1954
‘Nouvelles considérations sur le Livre de la Terre dans la tombe de Ramsès VI’, Florence Mauric-Barberio, BIFAO 110, 2010, p. 175-220
http://www.ifao.egnet.net/bifao/110/11/

De sarcofaagkamer in de tombe van Ramses VI geeft mogelijk niet het volledige Boek weer dat blijkbaar uit vier of vijf van elkaar losstaande gedeeltes bestaat en waarvan een begin en een einde niet met zekerheid lijkt vast te stellen: het is eerder een vaste cyclus.

Onderstaande is zeer oppervlakkig en geeft enkel wat beschrijving van mijn foto’s. Voor meer uitleg en de vertaling en duiding van de teksten, zie bovenstaande literatuur.

01 Sectie A van het Boek van de Aarde, rechts in de sarcofaagkamer van Ramses VI, KV9, Porter & Moss I/2, p. 516 en plan p.510, (34)
http://www.griffith.ox.ac.uk/topbib.HTML
Afbeelding

02 Rechtsboven op de wand staat een mummievormige god met een zonneschijf boven zijn hoofd, “hij die de lijken beschermd”, omringd door twee mannelijke en vier vrouwelijke mummievormige godheden.
Afbeelding

03 Bovenaan centraal op de muur, is de god Aker te zien als een dubbelhoofdige sfinx. Aker draagt de zonnebark. Daaronder ontvangt de mummie van Re - met aan beide zijden twee Osirisfiguren en eveneens aan beide zijden zes sterren en zes zonneschijven - het licht van de boven hem staande zonneschijf.
Afbeelding

04 Linksboven twaalf uur-godinnen met telkens een zonneschijf en een ster en onder de uitgestrekte handen een hiëroglief voor schaduw.
Afbeelding

05 Rechts in de tweede rij van bovenaan, is eerst weer een mummievormige “beschermer der lijken te zien” zoals op foto 02 hierboven, maar hier draagt hij een kroon van ramshoorns en dubbele pluim en wordt hij omringd door mummievormige figuren met vier cirkels waarin figuren afgebeeld worden met o.a. spitsmuiskop, valkenkop en ramskop.
Links daarvan staat een mummievormige godheid met zonneschijf, geflankeerd door v.r.n.l. Sjoe, Tefnoet, Chepri en Noen.
Afbeelding

06 Tussen drie mummievormige figuren komt een hoofd met reikende armen tevoorschijn met daarop een vrouwelijke “Vernietiger” waarboven een zonneschijf hangt, met twee godheden in aanbidding, rechts het oosten en links het westen. “Zij komt uit de duisternis”.
Afbeelding

07 Links bovenaan het tweede register is de zonnebark te zien, getrokken door veertien godheden met ramshoofd met telkens een afbeelding van hun ba. Boven de figuur aan het roer in de zonnebark staat “ba van Horus”. Tussen de ramskoppige zonnegod en Chepri met opgeheven armen, staat boven de vogel: “ba van Re”.
Daaronder staat een ithyfallische god “die de uren verbergt”. Hij wordt omringd door sterren en zonneschijven. Stippellijnen verbinden hem met twaalf uur-godinnen. Links en rechts van deze scène is het uitgestrekte lichaam van een slang te zien, twee groepen van drie mummievormige figuren en twee uit de grond komende figuren met de armen in aanbidding. Links van deze scène zijn twee grafheuvels te zien met een daaruit komend hoofd met opgeheven armen.
Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding

08 Het derde register start rechts met twee mummievormige figuren. De eerste met een zonneschijf op het hoofd en een kever ? bovenaan. De tweede met een godheid op het hoofd. Kever en godheid heffen armen in aanbidding van zonneschijven.
Afbeelding

09 Daarna volgt een scène met drie mummievormige figuren waarvan de middelste “diegene die de uren vernietigd” omringd is door twee slangen en twee hoofden met telkens een omhoog geheven arm met daarop een menselijke figuur met een zonneschijfje in de handen. Bovenaan deze scène prijkt een zonneschijf.
Afbeelding

10 Hier zijn zowel onder als bovenaan tien hoofden te zien, samen met telkens een godin met opgeheven armen naar een zonneschijf die tussen beide rijen in hangt. De hoofden onderaan worden afgebeeld met opgeheven armen, de hoofden bovenaan hebben het teken voor schaduw op hun hoofd staan.
Afbeelding

11 Helemaal links in het derde register van deze muur zijn drie grafheuvels te zien met sarcofagen en mummies. “… zij strekken hun hoofd uit de geheimen naar voor en vangen zo het licht van Re op en ademen door zijn stralen in hun heuvel… “
Afbeelding

12 Het vierde register kon ik niet helemaal fotograferen (zie foto 1 hierboven), dus is het hieronder samengesteld met foto’s en een tekening – in drie delen, van rechts naar links.
Rechts wordt een grafheuvel - met mummie, een wenend oog en vier tekens voor vlees - omarmd door beide armen van Geb (de rechtse arm is niet meer te zien) en links daarvan verschillende godinnen in aanbidding en twee slangen.
Boven deze scène wordt de zonnebark getrokken door zeven ba vogels. Verder naar links gaat de bark, boven een hoofd van Aker die afgebeeld wordt als dubbele sfinx, de diepte in en wordt daar ontvangen door Tatenen. Tweemaal drie mummievormige figuren omringen de armen van Noen die de zon omhoog duwt en verder naar links, boven het linker hoofd van Aker, de bark uit de diepten tilt. Daar wordt de bark getrokken door veertien uraei met menselijke hoofden. Dit vat eigenlijk de reis van de zonnebark samen.
Onder de uraei worden twee sarcofagen afgebeeld met twee godheden; bij het begin van dit register reist de zonnebark boven een grafheuvel, aan het einde boven sarcofagen. Verder naar links worden nog twee grafheuvels met sarcofagen afgebeeld.
Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6379
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen

Re: Het Boek van de Aarde (Boek van Aker)

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Zo Apr 01, 2018 10:03 am

13 Sectie B van het Boek van de Aarde, in de sarcofaagkamer van Ramses VI, KV9, Porter & Moss I/2, p. 516 en plan p. 510, (35)
http://www.griffith.ox.ac.uk/topbib.HTML
Afbeelding

14 Helemaal rechts op deze muur zijn onder een horizontaal afgebeelde slang bovenaan vier ovalen met mummies te zien: drie op de wand en (niet zichtbaar op mijn foto) nog een op de zijkant van het uitspringend gedeelte aan de linkerkant. Daaronder zijn vier grafheuvels te zien met mummies in sfinxhouding: drie op de wand en (niet zichtbaar op mijn foto) nog een op de zijkant van het uitspringend gedeelte aan de linkerkant . Er wordt in de tekst verwezen naar het vergaan van de mummies. Deze scènes sluiten waarschijnlijk aan bij Sectie A.
Op het uitspringend gedeelte van de muur staat een mummie met een zonneschijf op de borst. Voor hem een slang verticaal op zijn staart, tussen twee opgeheven armen waarop telkens een godin. Achter de mummie wordt een krokodil “Penwenti” verticaal op zijn staart omhoog geheven door twee armen met scepters.
Afbeelding

15 Links, op de zijkant van dit uitspringend gedeelte van de muur zijn bovenaan vier ovalen met mummies te zien met vier ba vogels waarvan twee met het teken voor schaduw boven het hoofd. Daaronder twee barken, eerst met de mummie van Osiris en met Isis, en dan de mummie van Horus van de Onderwereld met Nephtis.
Links daarvan op de muur staat bovenaan eerst een grote grafheuvel met een zonneschijf en een figuur in aanbidding. Daarna, links ervan, tussen aanbiddende figuren rechts en (niet zichtbaar op mijn foto) links op de zijkant van de linker uitsprong, is onder een zonneschijf een ovaal te zien met twee godheden en tweemaal drie tekens voor vlees. Onderaan op de muur een zonneschijf waaronder vier (een op de zijwand links, dus niet zichtbaar op mijn foto) figuren met opgeheven armen en vier ba vogels met het teken voor schaduw.
Afbeelding
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6379
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen

Re: Het Boek van de Aarde (Boek van Aker)

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Zo Apr 01, 2018 10:11 am

16 Sectie C van het Boek van de Aarde, in de sarcofaagkamer van Ramses VI, KV9, Porter & Moss I/2, p.516 en plan p.510, (33)
http://www.griffith.ox.ac.uk/topbib.HTML
Afbeelding

17 Op de zijkant rechts (niet zichtbaar op mijn foto) staat tweemaal boven elkaar de zonnegod met ramshoofd.
Links van hem in het bovenste register staat een zonneschijf gevolgd door een ba vogel met opgeheven armen op een piramidevormige constructie (benben steen?) en een ba boven Chepri die op zijn beurt boven de slang Apophis staat. Atoem en Sjoe staan helemaal links.
Links van de god met ramshoofd in het tweede register staat een godheid in aanbidding en strekken twee ramshoofdige godheden en twee met slangenhoofd hun handen uit naar een zonneschijf waaruit het hoofd van Horus van de Onderwereld tevoorschijn komt.
Afbeelding

18 De bovenste scène hoort niet bij het Boek van de Aarde. Daaronder staat het lichaam van Aker met een was scepter in de hand, voorovergebogen over zijn ba die in aanbidding voor hem staat. Aan beide zijden een grafheuvel met zonneschijf waaruit godinnen in aanbidding komen.
Links daarvan zijn vier (een niet zichtbaar) Osiris silhouetten te zien, met een zonneschijf die door een armenpaar omhoog worden gehouden, links door een tevoorschijn komend hoofd.
Afbeelding

19 Achter een in aanbidding staand godenpaar (niet zichtbaar op mijn foto) staan vier goden met palen met een mensenhoofd. De zin “hun lichamen beschermen hun palen” in de tekst, verduidelijkt alles. :-)
Links daarvan hebben drie godheden telkens een geknielde gevangene vast en verder naar links is een beschadigde scène te zien van drie sarcofagen met mummies (voor dat laatste, zie foto 16).
Afbeelding
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6379
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen

Re: Het Boek van de Aarde (Boek van Aker)

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Zo Apr 01, 2018 10:13 am

20 Sectie D van het Boek van de Aarde, in de sarcofaagkamer van Ramses VI, KV9, Porter & Moss I/2, p.516 en plan p.510, (32)
http://www.griffith.ox.ac.uk/topbib.HTML
Afbeelding

21 Helemaal rechts bovenaan op deze muur zit een knielende Ramses met cartouches voor deze scène. Osiris staat - tussen twee heuvels met zijn ba en met “het lichaam van Geb” – in een door slangen beschermde tombe… onderaan beschermen Anoebis en “de geheimzinnige” de “kist vol geheimen”. Boven aan beide zijden afgebeelde geknielde en onthoofde vijanden staan (tussen mummies) twee godheden met een grote schaal in de lucht geheven, waarin zich lichaamsdelen van de vijanden bevinden en waarin het bloed vloeit van onthoofde vijanden die vastgehouden worden door een godheid waarvan het hoofd tevoorschijn komt helemaal bovenaan de scène.
Afbeelding

22 Centraal bovenaan in het eerste register staat - met een zonneschijf boven zich - de mummie van de zonnegod bovenop een zonneschijf die omarmd wordt door dubbele armen van Noen. Aan beide zijden van de mummie staat een spuwende slang en telkens zes zonnen en zes sterren waarvan beide laatste door godinnen vastgehouden worden.
Afbeelding

23 Een achterop kijkende godin “de geheimzinnige” – die eigenlijk Noen is – houdt een zonneschijf en een ramskoppige ba vogel in haar handen. Ze wordt omringd door twee slangen met menshoofd en armen in aanbidding… en een slang en een krokodil.
Nog meer naar links in het eerste register wordt de zonnebark afgebeeld op de rug van Aker en gedragen door twee uraei. Onder de gevleugelde scarabee en de zonneschijf staan twee koninklijke figuren en Isis en Nepthys. Deze laatste staat niet op mijn mijn foto, evenals een knielende Ramses helemaal links bovenaan op deze muur (zie foto 20).
Afbeelding

24 Tweede register, helemaal rechts bovenaan. Atoem beschermt “de Westelijke” waaruit Horus opstijgt. Links daarvan zeven heuvels waarin figuren “met geheime gestalten” met het hoofd frontaal afgebeeld.
Afbeelding

25 Het lichaam van Osiris ligt in een door Isis en Nephtys beschermde grote ovaal en uit zijn lichaam stijgt een in aanbidding staande Horus met een zonneschijf achter zich.
Afbeelding

26 Tussen twee heuvels met ramskoppige mummies houden twee godheden de ba van Osiris met witte kroon omhoog.
Afbeelding

27 Helemaal rechts in de onderste lijn van het tweede register houden de armen van Noen nogmaals de zonneschijf omhoog. Links daarvan staat een grote zonneschijf centraal waaruit een Hathor hoofd en een slang tevoorschijn komt. De zon wordt omringd door twee uraei, en vier godheden, waarvan rechts Atoem en de zonnegod met ramshoofd en was scepter.
Afbeelding

28 Uit een door twee uraei aanbeden zonneschijf komt een gevleugelde scarabee met een zonnetje tevoorschijn. Aan beide zijden grafheuvels met daarin linksboven “de stier van het westen”. Rechts beschermende armen en een zonnegod met ramshoofd en was scepter.
Afbeelding

29 De zonnegod met ramshoofd staat voor een heuvel met een voorovergebogen godheid. Vier ovalen met daarin goden, waaronder Thot linksboven, worden rond de heuvel afgebeeld. Links daarvan staan vier godheden met ramshoofd, ieder voorafgegaan door een verdoemde waarvan het hoofd vervangen is door het teken voor vuur. “zij bewaken de brandenden”
Afbeelding
Afbeelding

30 Het derde register start rechts met een weergave van de zonnegod met ramshoofd en een grote zonneschijf waaruit een scarabee een kleinere zonnebol rolt. Verschillende schrijnen worden afgebeeld met godenmummies. Helemaal rechts vier anonieme godenmummies, waarvan twee met spitsmuizen hoofd. De vier middelste zijn Osiris, Geb, Sjoe en “diegene die bij de sarcofaag behoort”. Links, bovenaan, v.r.n.l. de lichamen van Chepri, Tefnoet, Noet, Isis (mannelijk afgebeeld), onderaan, v.r.n.l. Horus, Horus-Chenti en Anoebis.
Afbeelding

31 Vier godheden houden (of bewaken) ieder een omgekeerd afgebeeld en onthoofd rood weergegeven lichaam vast (bloedend? brandend?). “Hun lichamen blijven eeuwig op hun plaats.”
Afbeelding

32 De meest linkse scène in het derde register toont vier knielende vijanden en een in de andere richting kijkende staande vijand. Telkens houdt een vrouwelijke figuur hun armen vast en tegenover de staande vijand staat nog een vrouwelijke figuur. Alle vijanden zijn met volledig rood lichaam weergegeven en de vier knielende hebben op hun hoofd het teken voor vuur. Tussen de tweede vijand van rechts en de dame die hem vasthoudt meende ik bovenaan nog een (rechtopstaande) vage figuur te zien, maar dat zal gezichtsbedrog zijn door de hiërogliefen… de teksten zijn te volgen op p. 56 van ‘La création du disque solaire’, Alexandre Piankoff, https://archive.org/details/BdE-19
Afbeelding
Afbeelding

33 De meest rechtse scène van het vierde register toont twee door armen omhoog gehouden ketels of schalen waarin hoofden en lichaamsdelen te zien zijn. De ketels worden verhit door vuurspuwende hoofden en er naast staat een figuur of demon (“de snijder” en “de slachter”) met mes naar de ketels gericht. In het midden staan twee godinnen met de handen beschermend over een teken voor hart.
Afbeelding

34 Een vrouwelijk lichaam in sarcofaag in de Onderwereld, met daarboven drie mannelijke en drie vrouwelijke godheden die met de armen in aanbidding uit de diepte komen, elk in een grafheuvel of schrijn.
Afbeelding

35 Helemaal links in het vierde register komt Osiris in een grafheuvel of schrijn eveneens uit de diepten (voeten niet zichtbaar), net zoals voor hem het licham van Geb en achter hem het lichaam van Tatenen. Twee van de drie afgebeelde godheden met ramshoofd houden de slang Apophis vast, die het hoofd afgesneden dreigt te worden.
Afbeelding
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6379
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen

Re: Het Boek van de Aarde (Boek van Aker)

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Zo Apr 01, 2018 10:15 am

36 De scènes van sectie E van het Boek van de Aarde staan volgens Erik Hornung in ‘The Ancient Egyptian Books of the Afterlife’ (1999) p. 103 op twee zijden van een pilaar en op een zijde van een andere pilaar in de sarcofaagkamer van Ramses VI, KV9. Er zijn drie scènes: tweemaal godheden in aanbidding onder een zonneschijf en één keer zes goden in grafheuvels (of schrijnen)… waarvan mijn onderstaande foto.
Afbeelding
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6379
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen

Re: Het Boek van de Aarde (Boek van Aker)

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Zo Apr 01, 2018 10:21 am

Op de zijwanden in de sarcofaagkamer van Ramses VII, KV1, zijn scènes te zien waarvan sommige sterk lijken op die in de sarcofaagkamer van Ramses VI. (Zie hiervoor mijn foto's hierboven.)

Hieronder staan eerst vier panoramafoto’s uit KV1 en dan enkele details.

Uitleg hierover is te vinden in
Piankoff, Alexandre, Vallée des Rois à Thèbes-Ouest: La tombe no. 1 (Ramsès VII), Annales du Service des antiquités de l'Égypte LV, 1958: p. 145-156 en meer bepaald vanaf p. 150.
https://ia801209.us.archive.org/35/item ... 1_1958.pdf

01 Linker zijwand bovenaan
Afbeelding

02 Linker zijwand onderaan
Afbeelding

03 Rechter zijwand bovenaan
Afbeelding

04 Rechter zijwand onderaan
Afbeelding

05
Afbeelding

06
Afbeelding

07
Afbeelding

08
Afbeelding

09
Afbeelding

10
Afbeelding

11
Afbeelding
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6379
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen

Re: Het Boek van de Aarde (Boek van Aker)

Berichtdoor gaspard » Zo Apr 01, 2018 1:21 pm

Philip,
Dit is de grootste post,die ooit in dit forum is geplaatst :)
Zeer interessant artikel :!: :!:
Het is duidelijk dat je tijdens je verblijf in Luxor in januari 2018 een massa foto's gemaakt hebt.
Je hebt daar zeker niet stilgezeten :lol:
Gebruikers-avatar
gaspard
 
Berichten: 1022
Geregistreerd: Vr Aug 24, 2007 4:26 am

Re: Het Boek van de Aarde (Boek van Aker)

Berichtdoor Taa Seqenenre » Ma Apr 02, 2018 6:24 pm

Philip schreef: "Onderstaande is zeer oppervlakkig "
Nog een geluk dat je het niet grondig aangepakt hebt. :)

Het is super om jouw foto's te volgen met de beschrijving bij. Ik kom daar anders niet uit want in mijn ogen zijn het allemaal barken, vijanden en duistere figuren. Ik weet dat er verschillende boeken zijn maar onderscheid maken is nog wat anders. Bedankt hiervoor.

Voor wanneer de Amduat? :wink:

Heb je toevallig geen overzichtsfoto van die kamer in beide tombes?
Gebruikers-avatar
Taa Seqenenre
 
Berichten: 203
Geregistreerd: Ma Apr 10, 2006 4:55 pm

Re: Het Boek van de Aarde (Boek van Aker)

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Wo Apr 04, 2018 1:40 pm

Taa Seqenenre schreef:
Voor wanneer de Amduat? :wink:

:) Jaja, ik heb eraan gedacht: de Amduat scènes uit alle Koningstombes netjes naast elkaar. Maar ik zie er tegenop, eerlijk gezegd. En Thoetmozes III was dicht toen ik in Luxor was en het nieuwe foto ticket beschikbaar was (januari 2018). Daarom dacht ik te beginnen met een kort hiernamaalsboekje: het boek van de aarde.

Taa Seqenenre schreef:
Heb je toevallig geen overzichtsfoto van die kamer in beide tombes?

Nee, dat gaat niet.
Bij Ramses VI (KV9) staan de twee zuilen aan de ingang van de sarcofaagkamer in de weg om vanaf daar een panoramafoto te kunnen maken waarop beide zijwanden met Het Boek van de Aarde te zien zijn. (eerste foto hieronder)
Het Boek bevindt zich ten andere (voornamelijk) op beide zijwanden van de kamer en die liggen dus recht tegenover elkaar, net zoals bij Ramses VII (KV1) (tweede foto hieronder) wat een gewone panoramafoto bijna onmogelijk maakt, althans voor zover ik dat kan. (Enkel die vier overzichtsfoto's uit KV1 hierboven gepost, bestaan uit aan elkaar gezette afzonderlijke foto's.)

Afbeelding

Afbeelding
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6379
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen


Terug naar Goden, geloof en priesters

Wie is er online?

Gebruikers in dit forum: Geen geregistreerde gebruikers en 2 gasten

cron