Bezweringsstok of 'magic wand'

Moderator: yuti

Bezweringsstok of 'magic wand'

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Wo Dec 13, 2006 7:56 pm

Van forumlid Djedi had ik vernomen dat dit voorwerp vermeld werden in de voordracht van Dr. Stephan Quirke op 07/12/2006 in Leuven, ‘The art of Birth in Egypt 1800 BC’.
Mr. Quirke zal waarschijnlijk wel onmiddellijk fouten zien in onderstaande tekst van een amateur, maar ik schrijf het ‘in the best possible taste’. :wink:

Het ‘magisch mes’ (maar niet echt met een scherpe snijkant) of ‘magische stok’ of ‘bezweringsstok’ of ‘magic wand’ of ‘birth wand’.

Ze hebben de vorm van een werpstok of een gebogen mes, maar dienen eerder als amulet. Maar het zijn niet echt amuletten, maar eigenlijk ook geen magische stokken zoals bij ‘het openen van de mond’. Of wel?
Eigenaardige voorwerpen.

http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/buria ... wands.html

Ze verschijnen op het einde van het Middenrijk en bijna alle te dateren magische stokken - ongeveer 150 teruggevonden voorwerpen - dateren uit dezelfde periode: Middenrijk en Tweede Tussenperiode.

Ze zijn gemaakt van een tand van nijlpaard, maar soms ook uit faience of calciet. Je vraagt je af wat er belangrijker is: het materiaal (van een nijlpaard: Taweret) of de vorm. Misschien heeft het helemaal niets te maken met een werpstok, of is het juist een combinatie van beide: de gebogen vorm van een tand (connectie Taweret) en de werpstok (wapen).

Ze zien eruit als van tekeningen voorziene boemerangs: plat aan de ene zijde en lichtjes gebogen aan de andere kant, een uiteinde afgerond en een uiteinde scherper. Dit scherper uiteinde werd misschien gebruikt door voedvrouwen om een beschermende cirkel rond het kind te trekken.
Of ermee rond te zwaaien en te dreigen? Op bovenvermelde website staat dat er in een tombe te Elkab kinderen te zien zijn, vergezeld van een verzorgster die met een ‘bezweringsstok’ zwaait.
Ook in de tombe van Djehoetihotep te Deir el-Bersja, staat een kinderverzorgster afgebeeld met een dergelijke stok in haar hand.

Er stonden ook zinnen op: “bescherming bij dag en nacht” of “woorden uitgesproken door deze beschermfiguren [die erop afgebeeld stonden]: wij komen om bescherming te bieden aan dit kind.”
Soms waren ook namen van vrouwen of kinderen op de zijkant geschreven. Maar bij mijn weten zijn er nooit dergelijke voorwerpen gevonden van koninklijke personen.
Een ‘landelijk gebruik’?
Het zal toch een gebruik geweest zijn dat voornamelijk bij de elite voorkwam.

Of zien we hier eerder de opkomst, of eerder het hergebruik van ‘mythische figuren’ of ‘fantastische dieren’? Eigenlijk, in Vroege Tijden kon je deze figuren ook dikwijls afgebeeld zien. Is het toch het contact of de invloed van Mesopotamië (de griffoen) of Nubië, de woestijnen of gewoon provinciale gebruiken die hier een rol gespeeld hebben?

Ik vroeg me af of de op de zijkanten getekende figuren eigenlijk allemaal wel beschermgoden (in connectie met de geboorte) zijn zoals wel eens vermeld wordt. Inderdaad je ziet o.a. Bes, Taweret en naar de zonnegod verwijzende dubbele leeuw. En daardoor verbonden met de zonnecyclus en de (weder)opstanding.
Echter … sommige figuren zien er mij eerder ‘demonen’ uit. Misschien werd de stok daarom gebroken: ‘het slechte’ kon niet meer (terug)keren naar moeder en kind. Maar wat dan met de afgebeelde ‘goeie’ beschermgoden?
Misschien boden de afgebeelde demonen ook bescherming. Een beetje zoals Seth soms ook van pas kwam.

De stokken werden niet alleen gebroken, bij sommige kun je ook duidelijk zien dat ze hersteld geweest zijn.
http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/buria ... 5917+1.jpg
http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/buria ... 5917+2.jpg
Werden ze hergebruikt?
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6379
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Wo Apr 23, 2008 6:34 pm

Twee bezweringstokken in het British Museum:

Afbeelding
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6379
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen

Berichtdoor Heraclius » Wo Apr 23, 2008 10:41 pm

Ah! Magische ivoren, daar werd vorig jaar in onze cursus Archeologie een heel hoofdstuk aan gewijd.[/code]
Heraclius
 
Berichten: 107
Geregistreerd: Wo Jan 17, 2007 10:10 pm

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Za Apr 26, 2008 11:27 am

Heraclius schreef:
Magische ivoren, daar werd vorig jaar in onze cursus Archeologie een heel hoofdstuk aan gewijd.


'Magische ivoren': nog een mogelijke benaming ... ware het niet dat ze niet altijd van ivoor gemaakt waren. :wink:

Enfin, 'bezweringsstok' is dacht ik een uitvinding van mezelf omdat ik 'magisch' te veel op een toverstaf vond gelijken, het woord 'mes' me ontoepasselijk leek en 'bezwering' wel goed aansluit met hetgeen waarvoor ze bedoeld waren.

Ik ben anders wel benieuwd of mijn beschrijving hierboven een beetje klopt met hetgeen je erover gestudeerd hebt, Heraclius?
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6379
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen

Berichtdoor Heraclius » Za Apr 26, 2008 10:51 pm

Ik moet toegeven dat ik er niet zoveel meer over weet. Ik herinner me nog dat er dieren en goden op werden afgebeeld, vaak met een mes in de hand. De rest zal ik morgen eens opzoeken wanneer ik terug in Leuven ben, als ik eraan denk.
Heraclius
 
Berichten: 107
Geregistreerd: Wo Jan 17, 2007 10:10 pm

Berichtdoor Heraclius » Zo Apr 27, 2008 1:57 pm

Ze komen voor vanaf het Middenrijk en hier staat 'tot de achttiende dynastie', dat klopt misschien niet.
In onze cursus behandelden we maar enkele sites en enkel in Esna werden magische (nijlpaard)ivoren gevonden. En van dezelfde soort voorwerpen uit andere materialen is er geen sprake.
De uiteinden worden vaak gedecoreerd met een panterkop (afgeronde stuk) en een vossenkop (spits). Vossenkop komt soms als houten omhulsel voor het spitse stuk voor.

Op de bolle kant van de ivoren worden figuren op afgebeeld, vaak houden ze een mes vast. De meestvoorkomende zijn: de Griffioen, dubbele stier, leeuwengod, Bes of Bes-achtige (ook Bestet, de vrouwelijke vorm), schildpad, slangenhalspanter, Taweret, kikkergodin, baviaan met wadjet-oog, jakhalskop op leeuwenpoten, koegodheid, zittende leeuw, zonneschijf op benen, gierengodin en een runderkoppige godheid. Ook slangen komen voor, heel vaak geassocieerd met al deze figuren.
Sommige afbeeldingen kan men dateren, er is bij voorbeeld een typologie opgesteld van de Bes- en Taweretafbeeldingen, ook de lengte van de slangenhalspanter kan aanwijzingen geven voor een datering.

Op de vlakke kant vinden we inscripties terug. Die beginnen altijd met de Dd-mdw-formule. Daarna volgt de persoonsaanduiding (vrouwen en kinderen) en dan de recitatie.

Dus het ziet er als volgt uit:

Dd mdw in NN wij zijn gekomen en we breiden onze bescherming uit rond NN'

Dezelfde teksten zijn door Perraud (2002) ook teruggevonden op twee hoofdstutten. Er is waarschijnlijk een link tussen hoofdstutten en magische ivoren, aangezien die ook samen voorkomen op OK-bed-scenes en objectfriezen op MK-lijkkisten.

Dan nog mogelijke functies:

F. Legge denkt aan magische bescherming tegen slangenbeten.
M. Murray legt een link met sterrenbeelden, de centrale figuur komt dan overeen met de 'geboorteplaneet' van de eigenaar.
Altenmüller spreekt net zoals Legge over de zonnegod en denkt dat de eigenaar ermee wordt gelijkgesteld. De demonen en dieren enz... beschermen hen dan van beider vijanden, de slangen.

Op de Beeck legde zelf nadruk op de link met vrouwen en kinderen. Het heeft waarschijnlijk iets met zwangerschap of bevalling (en later ook bescherming van het kind) te maken. Magische ivoren worden afgebeeld in het bijzijn van vrouwen (met kind), in het graf van Bbi in Elkab, op een birth brick uit Abydos.
Ook is er een magisch ivoor teruggevonden in het Ramesseum, graf 5 van een dokter/magiër, samen met bvb een papyrus met spreuken ivm bevallingen.

Slijtagesporen wijzen er wel op dat ze effectief werden gebruikt. Sommige denken om een lijn te trekken rond een bed, ter bescherming van schorpioenen en slangen en dies meer. Maar 't kan ook zijn dat het gewoon komt door het feit dat vrouwen die (tijdens de bevalling) vasthielden.

Mijn excuses voor het gebrek aan referenties, de cursus is op dat gebied ook niet echt duidelijk...
Heraclius
 
Berichten: 107
Geregistreerd: Wo Jan 17, 2007 10:10 pm

Berichtdoor Jef » Zo Apr 27, 2008 9:21 pm

Philip Arrhidaeus schreef:Twee bezweringstokken in het British Museum.

Afbeelding


Philip,

Hoe maak jij zo een foto in het museum.
Ik verbaas me over de kwaliteit, ziet er perfect uit.
Ik neem aan zonder flits gemaakt, hoe stel jij je de camera in als je foto's maakt in een museum.
Ik weet dat zo een vraag eigenlijk niet past op ons forum. :oops: Maar ik ben nog steeds opzoek naar de juiste instelling van de camera om ook mooie duidelijke en scherpe foto's in een museum te kunnen maken. (uiteraard zonder flits)
Gebruikers-avatar
Jef
 
Berichten: 1227
Geregistreerd: Za Apr 01, 2006 2:56 pm
Woonplaats: Etten-Leur, NL

Berichtdoor Sa-Tjaoe » Ma Apr 28, 2008 10:07 pm

Als ik mag...
Deze zaal in het BM is perfect om foto's in te maken.
Weinig weerschijning in de "serres" en goeie belichting.
Hier heb ik zelf ook een paar van mijn beste foto's getrokken.
En ik gebruik echt wel een vree normaal digitaal fototoestel.
Voorbeeldje:

http://i213.photobucket.com/albums/cc280/Lapjes/S7000761.jpg

Maar voor een meer professionele uitleg, laat ik het best iemand anders aan het woord. :wink:
Gebruikers-avatar
Sa-Tjaoe
 
Berichten: 294
Geregistreerd: Za Dec 02, 2006 4:53 pm
Woonplaats: Brugge

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Di Apr 29, 2008 4:58 pm

Jef schreef:
Hoe maak jij zo een foto in het museum?


Sa-Tjaoe schreef:
Deze zaal in het BM is perfect om foto's in te maken.


Daarmee beantwoord Sa-Tjaoe eigenlijk jouw vraag, Jef.

Wat je kunt doen als je een goed toestel hebt is het diafragma zo open mogelijk zetten, dat verlaagt weliswaar de scherptediepte en vergroot de sluitersnelheid, maar met een vaste hand is het wel te doen. Het toestel tegen de vitrinekast 'aan laten leunen' is ook niet slecht.

Enfin, dat deed ik vroeger met mijn analoog toestel en met een meer gevoelige film, maar dan kreeg je wat meer korrel.

Nu zet ik mijn Pentax Optio met 3,2 megapixels ( geen kwaad woord erover, want ik heb dit cadeau gekregen van een goeie vriend en vriendin :D ) gewoon op volautomatisch, ook omdat ik anders te veel tijd verlies met het regelen van de camera. Als je weet dat ik zes uur wat krap vond voor het British Museum, dan begrijp je dat ik me vooral veel tijd toesta om de voorwerpen goed te bekijken.
Nadeel hiervan is natuurlijk dat ik thuis kom met een hoop slecht belichte foto's die ik dan wat aanpas met een programma zoals het bij het toestelletje geleverde ACDSee for Pentax of met Photoshop.

Medereizigers waarmee ik al op stap geweest ben, hadden een 'museumstand' op hun digitaal toestel ...
en terwijl ik dit aan het vertellen ben zie ik dat ik een 'nachtopnamefunctie' op mijn toestel staan heb. Nog niet eerder gezien, eerlijk gezegd. :oops: Beetje dom. :oops:
Beste zal zijn dit straks eens uit te testen.
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6379
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Di Apr 29, 2008 6:44 pm

Heraclius schreef:
... van dezelfde soort voorwerpen uit andere materialen is er geen sprake


Ik had dit zo in gedachten Heraclius en ik heb nu lang (maar wel graag) moeten zoeken naar een bevestiging van hetgeen ik hierboven geschreven had.

In 'Growing up in Ancient Egypt' (1990) van Rosalind & Janssen vond ik p.9 het volgende:
"Een bijzonder magisch artefact welke verbonden was met zwangerschap en het kind ... is de zogenoemde bezweringstok (apotropaeic wand, als ik het hier goed vertaal, was ik dus de eerste niet die op deze benaming kwam). Vroeger werd hier naar gerefeerd met de term 'magisch mes', alhoewel het geen scherpe kant heeft. Qua uitzicht lijkt het op een boomerang; de sikkelvorm komt doordat ze gemaakt zijn van Nijlpaardtanden. Alhoewel sommige van deze voorwerpen gemaakt werden van calciet, faience of ivoor. Ongeveer 150 exemplaren zijn bekend, allemaal uit het Middenrijk en de Tweede Tussenperiode."

Verder staat dat naast de afgebeelde demonen, Bes en Thoeris kunnen afgebeeld staan, samen met figuren die verwijzen naar de zonnegod zoals de zittende kat en de dubbele leeuw.
Zoals je al opperde Heraclius, is het mogelijk dat het kind vereenzelvigd werd met Re en zoals hij dan iedere dag geboren werd, werd het kind geboren, vrij van potentiële vijanden.

Andere zinnen op de stokken waren: "bescherming bij nacht en dag" of "woorden gesproken door deze beschermende figuren: wij zijn gekomen om bescherming te bieden over dit kind", waarna gevolgd door de naam van het kind, altijd een zoon, of een vrouw, hoogstwaarschijnlijk de moeder.
Aldus 'Growing up in Ancient Egypt'.

Heraclius schreef:
Er is waarschijnlijk een link tussen hoofdstutten en magische ivoren, aangezien die ook samen voorkomen op OK-bed-scenes en objectfriezen op MK-lijkkisten.
En ook in functie: allebei te maken met de (weder)opstanding en de zonnegod.

M. Murray legt een link met sterrenbeelden, de centrale figuur komt dan overeen met de 'geboorteplaneet' van de eigenaar.
I.p.v. demonen zouden die figuren dan sterrenbeelden of decanen voorstellen ... hmm, een idee waar ik even aan moet wennen.
Dan zouden deze stokken persoonlijker zijn dan ik dacht en wellicht minder te hergebruiken, of althans periodiek te vervangen.

Mijn excuses voor het gebrek aan referenties, de cursus is op dat gebied ook niet echt duidelijk ...
Geen excuses nodig Heraclius, integendeel, je bent bedankt voor je interessante reactie.

... OK-bed-scenes en objectfriezen op MK-lijkkisten ...
Wat bedoel je met 'Oude Rijks bed scenes'?
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6379
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen

Berichtdoor Heraclius » Di Apr 29, 2008 8:31 pm

Philip Arrhidaeus schreef:Heraclius schreef:
... van dezelfde soort voorwerpen uit andere materialen is er geen sprake


Ik had dit zo in gedachten Heraclius en ik heb nu lang (maar wel graag) moeten zoeken naar een bevestiging van hetgeen ik hierboven geschreven had.


Het was niet mijn bedoeling je tegen te spreken, ik bedoelde gewoon 'in de cursus'. :)

Philip Arrhidaeus schreef:
... OK-bed-scenes en objectfriezen op MK-lijkkisten ...
Wat bedoel je met 'Oude Rijks bed scenes'?


Het toeval wil dat ik net die afbeelding niet terugvind, maar als ik me goed herinner bedoelde ze daar scenes mee waarop werd afgebeeld hoe een funerair bed werd klaargemaakt. Daarop werd dan een hoofdstut geplaatst en een magisch ivoor.
Maar ik ben niet heel zeker.
Heraclius
 
Berichten: 107
Geregistreerd: Wo Jan 17, 2007 10:10 pm

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Do Feb 05, 2009 7:59 pm

Heraclius schreef:
Het was niet mijn bedoeling je tegen te spreken, ik bedoelde gewoon 'in de cursus'.

Een late reactie van mij :oops: ... het is zeer vriendelijk dat je dit duidelijk maakt Heraclius, ... en ik kan er tegen tegengesproken te worden ... maar daar heeft mijn omgeving misschien een andere kijk op. :lol:

Heraclius: "... OK-bed-scenes en objectfriezen op MK-lijkkisten ..."
Philip: "Wat bedoel je met 'Oude Rijks bed scenes'?"
Heraclius: Het toeval wil dat ik net die afbeelding niet terugvind, maar als ik me goed herinner bedoelde ze daar scenes mee waarop werd afgebeeld hoe een funerair bed werd klaargemaakt. Daarop werd dan een hoofdstut geplaatst en een magisch ivoor.

Ik heb daar even achter gezocht zonder te vinden. Indien nog iemand kan helpen ... graag.

Eigen foto van de hierboven vermelde bezweringstokken:
De stokken werden niet alleen gebroken, bij sommige kun je ook duidelijk zien dat ze hersteld geweest zijn.
http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/buria ... 5917+1.jpg
http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/buria ... 5917+2.jpg
Werden ze hergebruikt?

Afbeelding
Details: UC35309 en UC15917

Het RMO in Leiden heeft sinds enkele jaren dit:
http://www.museumgroep.nl/nwsbrf-35/magischmes.jpg
http://www.sleutelstad.nl/cgi-bin/news/ ... l&id=10145

En in het Louvre:
Afbeelding
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6379
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen

Re: Bezweringsstok of 'magic wand'

Berichtdoor dua nefer anpu » Wo Nov 14, 2012 7:50 am

Blijkbaar werd dit in de buurt van de slapende persoon gelegd tegen nachtmonsters en demonen en geesten.

Ik heb er ook 1 gemaakt uit klei.
Op mijn magic wand worden veel ogen van horus afgebeeld en sa tekens, en nog veel meer.
Gebruikers-avatar
dua nefer anpu
 
Berichten: 167
Geregistreerd: Di Okt 30, 2012 4:00 pm

Re: Bezweringsstok of 'magic wand'

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Wo Jul 16, 2014 2:01 pm

Twee aparte bezweringstokken of magische messen (?!?) in Turijn...

Turin S.1144, Middenrijk, ivoor, 23,5 cm
http://collezioni.museoegizio.it/eMuseu ... detailView

Turin Cat.6935 (of wandelstok) met een ramskop, hout, Late Periode
http://collezioni.museoegizio.it/eMuseu ... detailView

Afbeelding

Afbeelding
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6379
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen


Terug naar Goden, geloof en priesters

Wie is er online?

Gebruikers in dit forum: Geen geregistreerde gebruikers en 3 gasten

cron