Sjabti, sjawbti, oesjebti

Moderator: yuti

Sjabti, sjawbti, oesjebti

Berichtdoor yuti » Zo Jan 21, 2007 3:26 pm

Beeldjes van bedienden die koren malen, brood bakken, potten maken, bier brouwen zijn gebruikelijk in de 5de en 6de dynastie. Beeldjes uit het Oude Rijk zijn niet altijd van dienaren maar soms ook van familieleden die de alledaagse taken voor hun dierbaren vervullen.

In het Middenrijk worden de beeldjes van de dienaren grafmodellen, houten modellen die het werk deden van dienaren voor de eigenaar van het graf. Deze sjabti’s verdwijnen in de periode van de Ptolomaeën. Zij zijn mummievormig en bestaan uit allerlei materialen zoals hout, glas, steen, brons maar meestal faience. De grootte varieert van een paar centimeter tot een halve meter groot. Dikwijls zijn ze met veel zorg gemaakt, maar soms lijken het grove klompen klei of onbewerkt hout Vóór de regering van Amenhotep II bevatte een graf normaal twee sjabti’s. Na diens regering tot de 19de dynastie kon dit oplopen tot enkele honderden beeldjes. Voorbeeld : 365 (dagen /jaar) + 36 opzichters + 1 opzichter voor tien arbeiders = 401. Bij Seti I telde men er zelfs 700. Ook heilige dieren kregen sjabti’s mee in hun graf.
Het doel van de sjabti wijzigde in de geschiedenis. Hadden ze oorspronkelijk de rol van dienaar, later traden ze op in naam van de overledene zelf. Soms waren ze een alternatief voor de ka-beelden. Zij kwamen tot leven door een magische spreuk (uit de sarcofaagteksten -spreuk 472- of het dodenboek -6de hoofdstuk-). Een sjabti bevat meestal de naam van de eigenaar met bijvoeging van ‘de verlichte’ (Osiris).
De term Sjawabti komt uit de 17de en 19de dynastie en het verschil met sjabti is niet duidelijk.
Vanaf de derde tussenperiode werden ze in massa geproduceerd, ten koste van de kwaliteit. De aard veranderde en de naam wijzigde in Oesjebti (= antwoorden en verwijst naar “Hier ben ik” als ze opgeroepen werden).
O sjabti, als ……… het bevel krijgt enig werk te doen in het rijk van de doden, de akkers in gereedheid te brengen, het land te bevloeien of zand van oost naar west te brengen, zult u zeggen: hier ben ik.

Verkort weergegeven uit “Dood en begrafenisrituelen in het oude Egypte” (Salima Ikram – ISBN 90-430-1199-1)

(Egyptisch museum Turijn)
Oesjebti van Amenemheb - Late Periode / XXV-XXXI dynastie - Afmetingen: 15,7 x 5,5 x 4,5 cm -Inventaris nr.: Cat 2523 RCGE 19.868

Afbeelding
Gebruikers-avatar
yuti
 
Berichten: 1012
Geregistreerd: Do Jul 27, 2006 9:11 pm

Berichtdoor Rozette » Ma Jan 22, 2007 2:19 pm

Prachtige foto Yuti :D !

Volgens N. Reeves werden 413 shabti's samen met Tutankhamun begraven, 365 werklieden, 36 opzichters en een aanvullende reeks van twaalf maandelijkse opzieners. Slechts 29 ervan waren beschreven met een min of meer volledige versie van de shabti-formule; de overige 384 droegen alleen maar de naam en titel van de koning.

Persoonlijk vind ik de houten shabti op een leeuwendraagbaar die Maja schonk voor de begrafenis van Tutankhamun heel mooi.
Maja was opziener der werkzaamheden op de Plaats van de Eeuwigheid (de koninklijke begraafplaats) en opperschatmeester.

Op bijgevoegde links zie je op de verschillend foto's van Tutankhamun achteroverliggend op de leeuwendraagbaar, in de zwart geverniste houten doos/doodkist. Het beeld was voorzien van een stel koperen landbouwgereedschappen en hield kennelijk verband met de shabti's van de koning.
De shabti droeg aan weerszijden een band, waarin een tekst was gegraveerd die vermeldde dat de hoge functionaris Maja de shabti had geschonken voor de begrafenis van de koning.
Verder werd de shabti van de koning op de lijkbaar links beschermd door een BA-vogel en rechts door een valk (Horus).

Bron : Tutankhamun
De koning-Het graf-De schatten
N. Reeves pg 136-137

Carter No.: 331a (The Griffith Institute)
Handlist description: Osiride recumbent figure of the King, lying on a funeral bier

An Osiride recumbent figure of the King, lying on a funeral
bier - in shape a bed of lion form.
Carved out of a block of (? cedar) - wood.
L. 41; W. 12; Max. H. 11.5; H. of bed 4.3, cents.

The mummy form of the King lies upon the bier stretched out at
length; upon his head the linen NEMES-headdress; upon his
forehead the uraeus (gilt); around his neck the USEKH-collar,
with hawk head shoulder pieces; the hands, free from wrappings,
grasp the emblems - the crozier-sceptre and flagellum - now
missing (? taken by the thieves for the metal); down the centre
of abdomen and legs a vertical text, and four transverse bands of
text around body and legs - (see copy of texts attached).

On the left side is a figure of the Ba-bird protecting the mummy
form with its left wing; on the right side is a figure of a
falcon protecting the mummy form with its right wing.

The low bed-shaped bier is of lion form with fore and hind legs;
on the right and left sides and foot end a hieroglyphic text (see
copy attached).

Shabti
http://www.ashmolean.museum/gri/carter/331a-p1051a.html
http://www.ashmolean.museum/gri/carter/331a-p1051.html

Houten geverniste doos/doodkist
http://www.ashmolean.museum/gri/carter/331a-p1539.html

Shabti liggend op leeuwendraagbaar
http://www.ashmolean.museum/gri/carter/331a-p1741.html
http://www.ashmolean.museum/gri/carter/331a-p1609.html
Gebruikers-avatar
Rozette
 
Berichten: 1136
Geregistreerd: Za Mrt 25, 2006 6:57 pm

Berichtdoor yuti » Ma Jan 22, 2007 8:17 pm

Rosette,
In haar boek "Dood en begrafenisrituelen in het oude Egypte" zegt Salima Ikram:
"Vóór de regering van Amenhotep II bevatte een graf normaal twee sjabti’s". Dat was me nog nooit opgevallen in teksten of voordrachten.
Zit daar een bepaalde bedoeling achter?
Gebruikers-avatar
yuti
 
Berichten: 1012
Geregistreerd: Do Jul 27, 2006 9:11 pm

Berichtdoor Rozette » Di Jan 23, 2007 10:16 pm

Quote Yuti:"Vóór de regering van Amenhotep II bevatte een graf normaal twee sjabti’s". Dat was me nog nooit opgevallen in teksten of voordrachten. Zit daar een bepaalde bedoeling achter?

Waarschijnlijk wel, maar ik zou het echt niet weten welke.
Gebruikers-avatar
Rozette
 
Berichten: 1136
Geregistreerd: Za Mrt 25, 2006 6:57 pm

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Wo Jan 24, 2007 6:32 pm

Yuti schreef:
... Salima Ikram: "Vóór de regering van Amenhotep II bevatte een graf normaal twee sjabti’s". Dat was me nog nooit opgevallen in teksten of voordrachten.


Mij ook niet.
Interessant.

Hoeveel waren het er eigenlijk?

In de Eerste Tussenperiode werden figuurtjes uit klei of was teruggevonden en vanaf de XIIde dyn. bestaan er grotere houten of stenen figuren met de naam van de overledene: deze waren waarschijnlijk bedoeld als een beeld van de overledene in connectie met Osiris.

Vanaf het einde van de XIIde dyn. en zeker de XIIIde dyn. ontstond de gewoonte om (sommige van) deze beeldjes te beschrijven met de tekst om een taak over te nemen in het hiernamaals.
Het is misschien ook zo dat de shabti’s de rol overnamen van de welbekende modellen die teruggevonden zijn in de tombes: brouwerijen, bakkerijen, … .

Eigenlijk smolten deze twee ideeën dus eigenlijk samen: de overledene als (een) Osiris afbeelden, maar het beeldje ook taken van de overledene laten doen in het rijk van Osiris.
Waarschijnlijk was het door dit ‘taak-idee’ dat langzamerhand de overgang naar meerdere shabti’s gebeurde. Wanneer precies echter dit gebeurde weet ik niet.

Ik heb gezocht naar particuliere shabtis’ voor het Nieuwe Rijk en kwam bij Renseneb uit de XIIIde dyn, waarvan ik twee exemplaren vond, àls het om dezelfde persoon gaat:
http://www.globalegyptianmuseum.org/record.aspx?id=503

klik hier

Koninklijke shabti’s:

Van Ahmozes weet ik er eentje.
http://www.thebritishmuseum.ac.uk/compa ... id=OBJ4993

Misschien zijn er twee van Hatshepsut teruggevonden.
Rijksmuseum Meermanno-Westreenianum in Den Haag
Musée d'Aquitaine, Bordeaux

Van Amenhotep II zijn er 88 gevonden.

Amenhotep III, ongeveer 60.

Echnaton, ongeveer 200 fragmenten van shabti’s, van een totaal van ?

Toetanchamon, 413.

Het zou misschien wel kunnen (weet niemand een privé-begrafenis met meer dan twee shabti’s voor Amenhotep II?), maar ik vraag me af waarom Salima Ikram er zeker van is dat er precies twee waren voor Amenhotep II?

I.v.m. de naam, het woord
- shabti (sjabti) is de meest gebruikte naam
- shawabti ( sjawabti, sjawbti) werd gebruikt vanaf de Tweede Tussenperiode tot het einde van de Derde Tussenperiode in Deir el-Medina en de omgeving van Thebe.
- ushabti (oesjebti) werd gebruikt vanaf de XXIste (of zeker de Late Tijd).
Laatst gewijzigd door Philip Arrhidaeus op Do Nov 13, 2008 9:19 pm, in totaal 1 keer gewijzigd.
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6393
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Wo Jan 24, 2007 6:57 pm

Yuti schreef:
Bij Seti I telde men er zelfs 700.

In het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden:

Afbeelding

En dit prachtige exemplaar (niet van Seti I):

Afbeelding
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6393
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Wo Jan 24, 2007 7:34 pm

Indien je voor een kleine investering een prachtig boekje wilt aanschaffen over deze materie:
'Egyptian Shabtis' door Harry M. Stewart, 1995
bij Shire Publications
voor slechts 7,50 euro bij Atleest in Leiden
http://www.atleest.com

Het is een klein boek, paperback, ong. 60 blz. Het geeft niet antwoord op alle vragen, maar is wel het volledigste welke ik tot nu toe ken.
Ik kan het echt aanbevelen.

Hieraan staat o.a. een leiddraad om shabti's te dateren. Prachtig te gebruiken wanneer je nog eens een ongedateerde shabti ziet.

Afbeelding

Met een dubbele pruik wordt dit bedoeld, evenals een tekening van een kleisteen-mal. (Tekenen is niet mijn sterkste punt.)

Afbeelding
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6393
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen

Berichtdoor Rozette » Wo Jan 24, 2007 8:14 pm

Philip,

Je mooie foto van de polychrome faience shabti doet me denken aan de shabti van Ptahmose (regering Amenhotep III).

Zie link http://travel.webshots.com/photo/223546 ... 9093yGlbMU

Wie was de eigenaar van die shabti?
Gebruikers-avatar
Rozette
 
Berichten: 1136
Geregistreerd: Za Mrt 25, 2006 6:57 pm

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Wo Jan 24, 2007 10:28 pm

Rozette,
wie de eigenaar was? Geen idee, ben ik vergeten te noteren. :oops:

Het enige wat ik kan doen is hem dateren :) , volgens bovenstaande zou het XIXde dyn. moeten zijn.

Dit is een voorbeeld van een half uur zoeken op het net maar niets vinden, zoals een kleurenfoto van - inderdaad - dat prachtig exemplaar waarover je het had van Toetanchamon. Ook niets gevonden.
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6393
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen

Berichtdoor yuti » Do Jan 25, 2007 9:47 pm

Hieraan staat o.a. een leiddraad om shabti's te dateren. Prachtig te gebruiken wanneer je nog eens een ongedateerde shabti...

Wel Philip ik wil dat schema wel eens testen.
In mijn jonge tijd ben ik ooit eens in Antwerpen bij een gekende antiquair geweest en ik zag daar een kleine shabti staan. Ik was toen al wat bezeten van Egypte en heb er toen mijn zuur verdiende zakgeld aan opgeofferd. Ik kreeg er toen zelfs een attest bij.
Ik heb het schamel ding nog altijd. 't Is van klei maar waar het vandaan komt zal wel altijd een raadsel blijven. We zullen dus maar veronderstellen dat die man het eerlijk met mij voorhad.

Afbeelding
Gebruikers-avatar
yuti
 
Berichten: 1012
Geregistreerd: Do Jul 27, 2006 9:11 pm

Berichtdoor Rozette » Vr Jan 26, 2007 2:33 pm

Shabti van Thutmosis, oudste zoon van Amenhotep III

Link foto's :
http://www.kemet.de/Ausgaben/1-2003/Bil ... osisV1.jpg

De gemummificeerde persoon op de baar met leeuwenpooten wordt door de hiërogliefinscripties op het lichaam en op de zijkanten van de baar geïdentificeerd als "de koningszoon en sem-priester, Thutmosis, de ware van stem".
Dit epithon en de iconografie van het gemummificeerde lichaam vormen voldoende criteria om vast te stellen dat dit een afbeelding is van Thutmosis na zijn dood.
Als eerstgeboren zoon van Amenhotep III werd hij verondersteld zijn vader op te volgen op de troon. Zijn voortijdige dood maakte de troonbestijging van zijn jongere broer Amenhotep mogelijk met alle gevolgen vandien.
De iconografische vorm van de gemummificeerde figuur met de zielvogel met een mensenhoofd (de ba) - een illustratie van hoofdstuk 89 van het Dodenboek- een vinding is uit de tijd van Amenhotep III.

Bron : Farao's van de Zon
Rijksmuseum van Oudheden, Leiden.
http://www.deepfly.org/images/DjahutiBier.jpg
Gebruikers-avatar
Rozette
 
Berichten: 1136
Geregistreerd: Za Mrt 25, 2006 6:57 pm

Shabti's in klei

Berichtdoor keramiek » Vr Jan 26, 2007 4:17 pm

Beste Philip,
ik ben nog maar net geregistreerd. Ik ben alvast beginnen grasduinen in het forum. Ik dien eerlijk te bekennen dat ik nog verblufter ben dan Bluffie McBluff nu ik de degelijkheid van het forum kan vaststellen.
Sta me toe je een eerste vraag te stellen. Ik verwijs even naar het bericht dat je op deze pagina geplaatst hebt op 24 januari ll. (ik zoek tevergeefs naar een manier om een 'quote' in te lassen).
Hierin heb je een schema van Harry Stewart opgenomen zodat het mogelijk wordt om shabti's te dateren. Zo blijkt het gebruikte materiaal een dateringsmiddel te zijn.
Ik weet wat aardewerk en faience inhouden. Maar ik kan me moeilijk voorstellen wat die man bedoelt met klei: zijn er ook shabti's in ongebakken klei vervaardigd geworden?.
Kan jij of een ander forumlid mij even helpen? Dank bij voorbaat.
Met vriendelijke groeten,
Keramiek.
Gebruikers-avatar
keramiek
 
Berichten: 110
Geregistreerd: Vr Jan 26, 2007 2:48 pm
Woonplaats: in het Gentse

Berichtdoor yuti » Vr Jan 26, 2007 7:00 pm

Keramiek,
zijn er ook shabti's in ongebakken klei vervaardigd geworden

Als je met ongebakken klei bedoelt "in de zon gedroogde klei",
dan kan ik je dit bevestigen. Het voorbeeld van de foto hierboven is wel degelijk vervaardigd uit de rode Nijlklei. Voorbeelden zijn er legio in tal van Egyptische musea. Je vindt klei-shabti's heel dikwijls in graven van minderbegoeden.
Gebruikers-avatar
yuti
 
Berichten: 1012
Geregistreerd: Do Jul 27, 2006 9:11 pm

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Vr Jan 26, 2007 9:26 pm

Keramiek schreef:
... ik zoek tevergeefs naar een manier om een 'quote' in te lassen...

In een bericht of je antwoord
klik je eerst bovenaan op het rechthoekje Quote
dan 'plak' je het gekopieerde gedeelte van het bericht
daarna klik je terug op het rechthoekje Quote*
En je kunt altijd eerst eens kijken of het lukt door onderaan 'Voorbeeld' te klikken. (En wanneer het je bevalt, dan OK klikken)
Indien het dan nog niet goed is, vraag maar.

... verblufter dan Bluffie McBluff ...

Ook een Blackadder fan? 8) :D
We danken je wel met zijn allen voor je positieve commentaar.

... zijn er ook shabti's in ongebakken klei vervaardigd ...

Yuti heeft gelijk in zijn uitleg.
Er werden ten andere ook, als een soort van goedkoper alternatief voor faience, gewoon (Nijl)modder in de zon gedroogd, met kleur vermengd of na droging gevernist.
Laatst gewijzigd door Philip Arrhidaeus op Ma Jan 29, 2007 12:53 am, in totaal 1 keer gewijzigd.
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6393
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen

In de zon gedroogde shabti's.

Berichtdoor keramiek » Za Jan 27, 2007 2:04 am

Beste Yuti en Philip,
I'm happy as a Frenchman who's invented a pair of self-removing trousers. Ik dank je bijgevolg van harte voor je antwoord. Ik dacht inderdaad aan kleiprodukten die in de zon 'gebakken' zijn.
Met vriendelijke groeten,
Keramiek.
Gebruikers-avatar
keramiek
 
Berichten: 110
Geregistreerd: Vr Jan 26, 2007 2:48 pm
Woonplaats: in het Gentse

Volgende

Terug naar Goden, geloof en priesters

Wie is er online?

Gebruikers in dit forum: Geen geregistreerde gebruikers en 0 gasten