Wabet

Moderator: yuti

Wabet

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Za Mrt 29, 2008 11:10 pm

Het begrip ‘wabet’ heeft me lang voor vragen gesteld.
Het was me niet duidelijk wat hieronder precies diende verstaan te worden, vooral omdat het enerzijds betrekking leek te hebben op een mummificatieruimte, anderzijds op een gedeelte van de tempels uit de Ptolemaeïsche periode.

Tot ik het genoegen had een artikel te lezen van Filip Coppens ‘The Wabet, An Old Kingdom Mortuary Workshop in a Graeco-Roman Temple?’ (Abusir and Saqqara in the Year 2001. Proceedings of the Symposium, Archiv Orientální 70.3 (2002), p. 309–318)

Maar wat wist ik voor ik dit artikel hierover las?

- Als ik eerst eens begin met de uitleg over de wabet welke staat in ‘The dictionary of Ancient Egypt’ van het British Museum, (1995), Shaw & Nicholson: geen. Men refereert p. 191 wel naar de ‘ibw’ of de ‘Place of Purification’ (waar de reiniging gebeurde en de behandeling met natron) en de ‘pr nfr’ of het ‘’House of Beauty’ (waar verdere mummificatie plaats had).
- Dan eens gekeken in ‘The Thames & Hudson Dictonary of Ancient Egypt’(2005) van Toby Wilkinson: ook niets.
- In de index van ‘The complete temples of ancient Egypt’ (2000) van Richard Wilkinson staat ‘wabet’ ook niet vermeld (alhoewel er zonder naam naar verwezen wordt op p. 68)

Dan maar eens wat opgezocht over de wabet als een plaats of gebouw die iets te maken had met de mummificatie of het begrafenisritueel.
In dit geval komt meestal het kleine maar fijne ‘The Essential Guide to Egyptian Mythology’ (2002) me dan te hulp.
P.150 vermeldt Ann Macy Roth in ‘Funerary Ritual’ het gebruik in het Oude Rijk van de ‘tp-jbw’ of ‘the purification tent’, waarvan zij zegt dat daar misschien de mummificatie plaats had. Daarna had een processie plaats naar een gebouw dat de ‘wabet’ genoemd werd en waar een offerritueel plaats had … misschien was de wabet de tombe zelf?
P.152 wordt de ‘sh nter Jnpw’ uit het Nieuwe Rijk vermeldt, de ‘divine booth of Anubis’ of de heilige tent van Anubis’, misschien hetzelfde als de eerdere ‘purification tent’. Daarna volgde een processie naar de ‘j’bt wsht’ of de ‘broad hall of purification’, volgens Ann Macy Roth misschien hetzelfde als de wabet uit het Oude Rijk.

In ‘The Mummy in Ancient Egypt’ (1998) van Ikram & Dodson staat p. 108 dat in een serie van werkplaatsen of tijdelijke onderkomens in of dichtbij de necropolis de mummificatie plaats had. In de ‘per ankh’ of de ‘House of Life’ werd waarschijnlijk de kennis van het mummificeren en van de rituelen die hiermee verband hielden bewaard.
Het mummificeren zelf startte in de ‘ibw’, een tent waar het lichaam gewassen werd. De ‘seh netjer’ of ‘heilige tent’ zou het equivalent zijn van de ‘ibw’ in koninklijke begrafenissen en zou in het Oude Rijk in of bij de Valleitempel van het piramidecomplex liggen.
Na het reinigen werd het lichaam naar de ‘wabt wat’ gebracht of de ‘per nefer’ waar – tijdens zeventig dagen – de eigenlijke mummificatie plaats had.
Ikram & Dodson vermelden ook een ‘wabt net wet’, een tijdelijk gebouw in modderstenen wat gebouwd werd naast de ingang van sommige tombes uit het Oude Rijk.
Deze ‘wabt wat’ en ‘wabt net wet’ ... zijn die gelijk te stellen aan de hier besproken ‘wabet’?

In ‘Mummies, Myth and Magic’ (1989) van Christine El Mahdy worden de zaken zo voorgesteld:
-na overlijden wordt het lichaam naar de ‘ibu’ of ‘ibw’ waar het lichaam gereinigd werd
-dan werd het lichaam naar de ‘wabet’ overgebracht waar de organen verwijderd werden en gedroogd in natron
-daarna werd het lichaam naar de ‘per nefer’ gebracht waar de mummie voorzien werd van attributen en met linnen stroken omwikkeld en bepaalde rituelen plaats vonden
-na de rituelen bij de wabet gingen de priesters, familieleden en rouwenden naar de ‘sekh’, een tijdelijke structuur bij de tombe zelf, waar de laatste rituelen plaats hadden zoals misschien het bekende ‘opening van de mond’.

Wat had ik hieruit geleerd? Dat de wabet een plaats was die betrekking had tot het mummificeren. Ondanks mijn niet bestaande kennis van de taal, dacht ik dat het woord ‘wabet’ zeker iets te maken had met ‘puur’. Uit bovenstaande verschillende uitleg begreep ik dus dat het lichaam van de overledene in de wabet terechtkwam, nadat het gezuiverd was. Het was dus inderdaad een ‘pure plaats’.

Goed, dan eens iets opgezocht, specifiek over de ‘wabet’ in de tempels.

Dieter Arnold zegt in ‘The Encyclopedia of Ancient Egyptian Architecture’ dat het om een kleine groep kamers gaat in latere tempels, gesitueerd bij de trappen naar het dak en bestaande uit een niet overdekte zonnehof met daarachter een wel overdekte en verhoogde ruimte voor rituelen. Hof en kamer werden van elkaar gescheiden door een ‘schermmuur’.
De wabet werd gebruikt tijdens rituelen in verband met het nieuwe jaar om de vereniging te vieren van de cultusbeelden met de zonneschijf.
Voorlopers hiervan waren waarschijnlijk te vinden in de ruimtes voor de zonnecultus in de dodentempels in Thebe en ook naast de tempel van Aboe Simbel.
Een wabet is gevonden in Dendera, Shenhur, El-Qala, Edfu, Kom Ombo en Kalabsha.
In ‘Temples of the Last Pharaohs’ (1999) vult Arnold deze lijst aan met Philae p.122, Deir Shelwit p.232, Elephantine p.134 en mogelijk Letopolis p.102. Hij zegt ook dat de zonnehoven van het Nieuwe Rijk kunnen geëvolueerd zijn via ruimtes in Kushitische tempels - van Taharqa (p.60) - en wabets uit de Late Tijd naar die van de Ptolemaeïsche en Romeinse periode.

Mooie foto van de wabet van Dendera:
http://www.galen-frysinger.ws/egypt/dendera60.jpg
http://www.galenfrysinger.com/egypt_dendera.htm
http://2terres.hautesavoie.net/degypte/ ... endera.htm

. . . . . . . . . . .

Maar wat was nu de precieze connectie tussen een plaats waar (een gedeelte van) de mummificatie plaats had en een cultusruimte in de tempels die naar het dak ervan leidde?
Dit antwoord vond ik in bovenvermeld artikel van Filip Coppens ‘The Wabet, An Old Kingdom Mortuary Workshop in a Graeco-Roman Temple?’

Allereerst wordt de term wabet iets genuanceerd in vergelijking met wat hierboven al staat … inderdaad arriveerde het lichaam van de overledene hier gereinigd vanuit de ‘ibw’ of de ‘zuiveringstent’ om daar verder behandeld te worden en voorbereid voor de reis naar de tombe zelf.
Maar het is ook mogelijk dat er verschillende ‘wabets’ bestonden, want de term ‘wabet’ kan misschien - naast vertaald te worden als ‘plaats van balseming’ – ook een ‘funeraire werkplaats’ geweest zijn waar meubilair, beelden en zelfs valse deuren gemaakt werden, kortom de benodigdheden voor de overledene in het hiernamaals.
De term wabet als mummificatieplaats wordt naast het Oude Rijk ook gebruikt in de ‘Coffin Texts’, op stèles uit de Nieuw Rijk, in papyri uit de Late Tijd en teksten in tempels uit de Ptolemaeïsche en Romeinse periodes.

En ook verwijst de term ‘wabet’ – zoals in de tempels van Edfu en Dendera – naar een specifieke plaats in de tempel zelf: een verhoogde kapel, voorafgegaan door een open hof.
Tenminste acht tempels beschikken over dergelijke ruimte: Philae, Edfu, Kom Ombo, Dendera, Kalabsha, Shenhur, el-Qal’a en Deir Shelwit. (En mogelijk ook Wannina en Behbeit el-Hagara in de Delta.) In voetnoot 45 verwijst Filip Coppens nog naar drie Amontempels uit de 25ste dynastie in Nubië (zoals Arnold hierboven), en de Hibis tempel in de el-Kharga oase uit de 27ste dynastie.

De beelden van de goden werden vanuit het heiligdom of vanuit de crypten in de tempel in processie naar de wabet gedragen. In die ‘zuivere plaats’ werden ze voorbereid, door zuivering en door hen te voorzien van amuletten, op hun ‘verjonging’ … dit laatste door middel van de vereniging met de zonneschijf of de ‘hnm itn’. Op de open hof werden ondertussen verschillende offers gebracht. Al deze activiteiten worden beschreven op de muren van de wabet en er zijn bewijzen dat deze handelingen ook werkelijk plaatshadden.
Vervolgens werden de beelden naar een kiosk op het dak van de tempel gebracht waar ze zich verenigden met de zonneschijf.

Een kanttekening hierbij is dat de handelingen in alle wabets niet uniform waren; de wabets maakten deel uit van de specifieke tempel en kenden aldus ook rituele handelingen die eigen waren aan die tempel, zoals het aanbieden van sistra en spiegels aan Hathor in de wabet van de tempel van Dendera.

Nu wordt het artikel van Filip Coppens wel heel interessant wanneer hij het – volgens eigen zeggen speculatief, maar volgens mij zeer logisch - heeft over de connectie van de wabet als balsemingsruimte en de wabet in de tempel.

-Zelfs in één en dezelfde tempel worden dezelfde hiërogliefen gebruikt voor de ‘reine kamer’ en voor het funeraire equivalent.
-Er zijn aanwijzingen voor gelijkenissen tussen de rituelen welke zich in beide plaatsen voltrokken.
-De activiteiten in de tempel-wabet werden onderverdeeld in drie thema’s: zuivering van de standbeelden van de goden, versiering, en het aanbrengen van beschermende elementen.
Dat gebeurde ook in de funeraire wabet: zuiveringsrituelen, het voorzien van amuletten en het aanbrengen van linnen. Dat laatste wordt zelf afgebeeld op de achterste muren van de tempel-wabets: het aanbieden van linnen.

Dus … net zoals het lichaam van de overledene in de wabet voorbereid werd voor de verplaatsing naar de tombe, werden de beelden van de goden in de tempel-wabet voorbereid voor de processie naar het dak van de tempel.
Het is niet moeilijk zich voor te stellen dat de levensloze toestand van het lichaam van de overledene gezien werd als in dezelfde toestand van de standbeelden van de goden die zich in de crypten van de tempels bevonden. Om hen allebei te doen ‘functioneren’ werden gelijkaardige rituelen uitgevoerd.

Verder zoekt Filip Coppens naar een gelijkenis in architectuur tussen de funeraire wabet en de tempel-wabet.
De funeraire wabet schijnt – meer bepaald aan de hand van voorstellingen in de tombes van Idu en Qar in Gizeh en van Pepiankh in Meir – uit een centraal gebouw bestaan te hebben, omgeven door een open hof. De handelingen in het gebouw werden aan het oog onttrokken door een voorkamer met zuilen en een schermmuur. Niettegenstaande de voorkamer ontbreekt aan de tempel-wabet, stemmen de schermmuur en de zuilen overeen. Ook de open hof die de funeraire wabet omgaf, komt voor in de eerste wabet uit de Ptolemaeïsche tijd: die van Philae … een verheven wabet staat in het centrum van een open hof.

Nog interessanter wordt het wanneer een vergelijking getrokken wordt tussen het ritueel van de opening van de mond, als zijnde een van de belangrijkste rituelen die de overledene onderging ‘in de zon’ bij de tombe en de rituelen die de standbeelden ondergingen op het dak van de tempel: de opening van de mond èn het verenigen met de zonneschijf.

Fascinerend.

Het artikel ‘The Wabet, An Old Kingdom Mortuary Workshop in a Graeco-Roman Temple?’ geeft nog veel interessante details.
Ik heb niet de bedoeling gehad dit woordelijk weer te geven … vergissingen, nalatigheden of misinterpretaties zijn volledig voor mijn rekening.
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6386
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Do Apr 03, 2008 5:33 pm

Bij de opsomming van de tempels waar een wabet kan gevonden worden, werd hierboven Philae vermeld. Nochtans was het mij op een grondplan en foto’s van de tempel helemaal niet duidelijk waar een mogelijke wabet zich zou bevinden.
http://www.touregypt.net/featurestories/philae4.htm
Immers, de verhoogde en overdekte kapel, van een voorgelegen open hof afgescheiden door een schermmuur, ontbreekt hier.

In de tempel van Isis te Philae is wel een open hof te vinden, zonder de daarachter gelegen wabet. Waarom dan deze ruimte zien als een wabet?

In dit verband is het artikel van Filip Coppens interessant: ‘The Open Court in the temple of Philae. A complex of wabet and court in the making.’, in H. Györy (ed.), Aegyptus et Pannonia III. Acta Symposii anno 2004, Budapest 2006, p. 27-39.

Afbeelding

In het artikel wordt haarfijn uitgelegd waarom de open hof hier een zelfde functie had als het latere complex van wabet en open hof:
- De reliëfs in de open hof tonen gelijke afbeeldingen als die van de latere wabets.
- Niettegenstaande er in de open hof geen toegang is tot een crypte, is die er wel in de aansluitende ruimte X
- Er is geen verhoogde wabet te vinden, maar misschien wel een nu verdwenen verhoging in het westelijk gedeelte van de open hof.
- Ruimte X toont reliëfs die voornamelijk het offeren van linnen afbeelden, iets wat een duidelijke connectie heeft met de rituelen in de latere wabet en open hof.
- Aan de hand van de muurreliëfs is duidelijk dat ruimte X een doorgang was vanuit de crypte en vanuit het binnenste van de tempel Z, naar de open hof.
- Op de doorgang van Y naar ruimte X wordt een inscriptie vermeld, waarvan Filip Coppens de belangrijkheid benadrukt: hier wordt gezegd dat de vereniging met de zon plaats had in de open hof. Waarmee dus ook direct het mysterie van het ontbreken van trappen bij de open hof opgelost is.
- Wat meer is: in deze inscriptie wordt een zelfde term gebruikt die in de latere tempels van Shenhur en el-Qal’a het complex van wabet en open hof aanduidt.

Dus zoals de auteur zegt: ‘a complex of wabet and court in the making.’ Het artikel geeft nog tal van details en is uitvoerig en boeiend in de bewijsvoering.

Binnenkort verschrijnt – nu al te bestellen – een boek over de wabet van Filip Coppens:
‘The Wabet: Tradition and Innovation in Temples of the Ptolemaic and Roman Period’ (Czech Institute of Egyptology 2008)
http://www.oxbowbooks.com/bookinfo.cfm/ ... tion/Oxbow

Wat me verder boeit is de oorsprong en de evolutie van de open hof (en de wabet) in tempels van het Nieuwe Rijk (en vroeger???) via de Late Tijd naar de temples uit Ptolemaeïsche en Romeinse periode. Deze laatste overgang is me dus duidelijk door bovenstaande artikel.
Gelukkig staat in het boek van Filip Coppens ook (ik citeer uit de samenvatting van Oxbow): “The volume also takes a closer look at various plausible precursors of the complex in temples of the New Kingdom and the Late Period …“

“… and examines the ensemble's relation to the wabet as a 'place of embalming'.” Slaat dan weer op mijn eerste berichtje hierboven. :D
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6386
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen

Berichtdoor Philip Arrhidaeus » Do Dec 04, 2008 8:43 pm

Ik schreef hierboven:
Binnenkort verschrijnt – nu al te bestellen – een boek over de wabet van Filip Coppens:
‘The Wabet: Tradition and Innovation in Temples of the Ptolemaic and Roman Period’ (Czech Institute of Egyptology 2008)
http://www.oxbowbooks.com/bookinfo.cfm/ ... tion/Oxbow


De inhoud van dit boek heb ik net gepost in:
viewtopic.php?t=1654&mforum=prkmthetegyptef
Gebruikers-avatar
Philip Arrhidaeus
Site Admin
 
Berichten: 6386
Geregistreerd: Do Mrt 23, 2006 3:16 pm
Woonplaats: Vlaanderen


Terug naar Architectuur

Wie is er online?

Gebruikers in dit forum: Geen geregistreerde gebruikers en 1 gast

cron